فرمانداری نایین
خانه
معرفي انارك
انارک، یکی از بخش‌های شهرستان نایین است که در شرق استان اصفهان در دل کویر واقع شده‌است

تاریخ این شهر در زمان ساسانیان برمیگردد، واحه‌ای بر سر راه معدن سرب و نقره نخلک بوده‌است. دوره‌های پس از آن (در زمان حال)، یعنی در زمانی که دیگر معدن نخلک به معادن متروک بدل گشته بود، انارک یک شهر ارتباطی بین جنوب و مرکز به شمال ایران بشمار می‌آید، خط سیری که از نائین شروع و به انارک، خور , طبس و سپس مشهد منتهی می‌شو. بنای اولین خشت انارک را به اعتبار سخنی منقول، به زمان شاه عباس منسوب می‌دارند. تنها سند معتبر راجع به ساخت و سازهای انارک، نامه میرزا تقی خان امیرکبیر مبنی بر پرداخت وجهی برای ساخت قلعه‌ای به منظور تأمین امنیت محل از دستبرد راهزنان خطاب به کدخدایان انارک می‌باشد.

بقایای برج و بارو، در و دروازه، کوچه و پس‌کوچه‌های باریک و پرپیچ و خم این شهر نشان از اندیشة امنیتی- دفاعی در ساخت بافت شهر دارد. این مجموعه شامل کاروانسرا، مسجد جامع، حمام، حسینیه و خانه‌های مسکونی است که هریک با بهره گیری از معماری سنتی ساخته شده‌اند. کالبد قدیمی انارک، شامل هفت محله‌است که بر اساس وضعیت طبقاتی، موقعیت مکانی و کاربری محلات نامگذاری شده‌است و شامل محلات بیابانک، بیک‌علی، حصار، عرب‌ها، سراب، قافله‌گاه و جوباره می‌گردد.

بادگیرهای بلند، صفه‌های رسمی بندی‌ها و تزئین‌های آجرکاری, فضاهای داخلی و خارجیِ بناها را مزین نموده‌اند. در این مقاله بافت سنتی و معماری روستایی کویر با تکیه بر آثار و بناهای تاریخی مورد بررسی و معرفی قرار گرفته‌است.

زبان :

زبانی که در انارک به آن صحبت می‏شود از گویش‌های مربوط به زبان‌های ایران مرکزی است.



«انارک‌»، در دل‌ بیابانی‌ وسیع‌، تنها افتاده‌ است‌. سالهاست‌ که‌ همچنان‌ سنگینی‌ بارِ بی‌آبی آزار دهنده‌ای‌ را، بر دوش‌ خویش‌ کشیده‌، سوخته‌ و ساخته‌ است‌.

فاصله‌اش‌ تا نایین‌، نزدیک‌ترین‌ همسایة‌ حاشیه‌ نشینِ کویری‌ او، هفتاد و پنج‌ کیلو متر است‌؛ که‌ از بیابانی‌ هموار می‌گذرد.

بلندیش‌ از سطح‌ دریا، هزار و دویست‌ و بیست‌ متر؛ و اختلاف‌ ساعتش‌ با تهران‌، پانزده‌ دقیقه‌ است‌. طول‌ جغرافیائیش‌ را، پنجاه‌ و دو درجه‌ و بیست‌ و پنج‌ دقیقه‌، و عرض‌ آن‌ را، سی‌ و سه‌ درجه‌ و بیست‌ و پنج‌ دقیقه‌ به‌ حساب‌ آورده‌اند.



حول‌ و حوش‌ آن‌ را، مزارع‌ کوچک‌ و بزرگی‌ فرا گرفته‌ است‌؛ که‌ پراکنده‌اند و متروک‌. هر حبه‌اش‌ به‌ کسی‌ می‌رسد؛ و هر دانگش‌ را به‌ نام‌ مالکی‌ می‌خوانند. از این‌ روی‌، بی‌کس‌ مانده‌است‌ و مهجور. قناتهایشان‌، یا کور شده‌؛ یا خشکیده‌اند و کسی‌ را حوصله‌ یا توان‌ لایروبی‌ و کار، در چنین‌ مزارع‌ اشتراکی‌ نیست‌.

نامش‌، از نام‌ میوه‌ای‌ ارزشمند، همانند نام‌ دهها آبادی‌ دیگر، چون‌ نیستانک‌، بیابانک‌، بیدک‌، کوهک‌، کاریزک‌، حصارک‌، دشتک‌، کهریزک‌ و انجیرک‌ که‌ هریک‌، وجه‌ تسمیة‌ بخصوصی‌ دارند؛ و در گوشه‌ و کنار ایران‌ پراکنده‌اند، موجودیت‌ یافته‌ است‌.

قدمت‌ یکی‌ دو روستایش‌، بیش‌ از خود آبادیست‌. با برجی‌ و قلعه‌ای‌؛ که‌ حکایت‌ از گذشته‌ای‌ پر ماجرا دارند. یکی‌ «معلاّ» است‌؛ که‌ در بهار و تابستان‌، ییلاق‌ نشین‌ گروهی‌ خرده‌ مالک‌ می‌باشد. آبی‌ خوش‌ دارد و زردآلویی‌ خوشتر. سر سبز است‌ و طرب‌ انگیز. افتاده‌ در شیب‌ تند دامنه‌ای‌ که‌ دو پهلویش‌ را، قلّه‌های‌ سر به‌ فلک‌ کشیده‌ احاطه‌ کرده‌ است‌؛ و خیلی‌ زود خورشید را، در پناه‌ خود می‌گیرند؛ و بر اطاقکهای‌ گلی‌ و محقر، سایه‌ می‌گسترند. دیگری‌ اَشین‌ است‌؛ که‌ پسوند فامیل‌ بسیار کسانیست‌ که‌ این‌ آبادی‌، زادگاه‌ اجدادیشان‌ بوده‌ است‌. و اینک‌، بر فراز تپه‌ای‌، دیده‌ به‌ ره‌ دوخته‌؛ تنهایی‌ خویش‌ را فریاد می‌زند.



معرفی بخش انارک :





بخش انارک :

بخش انارک از شمال به شهرستان های سمنان و دامغان، از خاور به خور و بیابانک ، از جنوب به خرانق (از بخش های اردکان)، از جنوب باختری به حومه نایین و از باختر به شهرستان اردستان محدود می‌گردد. بخش انارک با وسعتی بالغ بر 18هزار کیلومتر مربع برزگ‌ترین بخش از نظر وسعت و کم جمعیت‌ترین بخش استان اصفهان و یکی از دوبخش تابع شهرستان نایین است و دارای یکی از زیباترین آسمان‌های شب و منطقه‌ای بسیار جذاب و مناسب برای شروع کویر نوردی است. این بخش یک حوزه شهری و یک حوزه روستایی دارد که دهستان چوپانان را تشکیل می‌دهد. شهر انارک مرکز بخش می‌باشد. انارک شامل معادن بسیاری از جمله معدن سرب نخلک می‌باشد و می‌گویند در انارک هر نوع ماده معدنی را می‌توان یافت. قابل ذکر است که دومین فرودگاه هواپیمائی کشوری استان اصفهان در انارک می باشد. تاریخچه انارک، یکی از بخش‌های شهرستان نایین است که در شرق استان اصفهان واقع شده است. احتمالاً این شهر در زمان ساسانیان، واحه‌ای بر سر راه معدن نقره نخلک بوده است. دوره‌های پس از آن، یعنی در زمانی که دیگر معدن نخلک به معادن متروک بدل گشته بود، انارک یک شهر ارتباطی بین جنوب و مرکز به شمال ایران به شمار می‌آید، خط سیری که از نایین شروع و به انارک، خور، طبس و سپس مشهد منتهی می‌شود. می‌گویند نخستین سنگ بنای انارک را شخصی به نام محمد پهلوان در زمان شاه عباس اول نهاد، انارک با برج و بارو و در وازه‌هایی محکم حفاظت می‌شده است که آثار آن هنوز موجود است و حکایت از ناامنی این شهر در آن روزگاران دارد. در عصیان و هرج و مرجی که نایب حسین کاشی به پا کرد مردم انارک بسیار مقاومت کردند اما شهر عاقبت به دست راهزنان تسخیر شد. انارک و ساخت و سازهای آن سند معتبری مربوط به اوایل سلطنت ناصر الدین شاه قاجار موجود است که طی آن میرزا تقی خان امیر کبیر در محرم الحرام 1267 ه.ق خطاب به بزرگان و ریش سفیدان انارک نوشته و به اهالی درباره ساخت قلعه و حصار هشدار داده و به وقایع مهم و غم‌انگیزی که در انارک رخ داده از جمله شیوع وبا در این شهر اشاره کرده است. این بیماری هولناک در سال 1310 ه.ق رخ داد که بسیاری از مردم انارک بر اثر ابتلا بدان جان سپردند و گروه زیادی از مردم برای همیشه به اصفهان و تهران و شاهرود و سمنان مهاجرت کردند و جمعیت منطقه یکباره کاهش یافت. مهاجرت‌های که متأسفانه هنوز هم ادامه دارد و نیروی انسانی منطقه را از آن دوره کرده و موجب ویرانی و تخریب شهرها شده است. تنها سند معتبر راجع به ساخت و سازهای انارک، نامه میرزا تقی خان امیرکبیر مبنی بر پرداخت وجهی برای ساخت قلعه‌ای به منظور تأمین امنیت محل از دستبرد راهزنان خطاب به کدخدایان انارک می‌‌باشد. بقایای برج و بارو، در و دروازه، کوچه و پس‌کوچه‌های باریک و پرپیچ و خم این شهر نشان از اندیشة امنیتی- دفاعی در ساخت بافت شهر دارد. این مجموعه شامل کاروانسرا، مسجد جامع، حمام، حسینیه و خانه‌های مسکونی است که هریک با بهره گیری از معماری سنتی ساخته شده اند. کالبد قدیمی انارک، شامل هفت محله است که بر اساس وضعیت طبقاتی، موقعیت مکانی و کاربری محلات نامگذاری شده است و شامل محلات بیابانک، بیک علی، حصار، عرب ها، سراب، قافله گاه و جوباره می‌گردد. بادگیرهای بلند و زیبا، صفه‌های دلنشین، رسمی بندی‌ها و تزئین‌های آجرکاری، فضاهای داخلی و خارجیِ بناها را مزین نموده اند. بنای‌ اولین‌ خشت‌ «انارک‌» را به‌ «محمد پهلوان» نسبت‌ می‌دهند؛ که‌ به‌ اعتبار سخنی‌ منقول‌، در زمان‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ می‌زیسته‌ است‌. نه‌ زندگیش‌ را اثری‌، و نه‌ مرگش‌ را نشانه‌ایست‌. در نسلها، تحلیل‌ رفته‌؛ و افسانه‌هایش‌، در شعاع‌ آبادی‌، سایه‌افکن‌ شده‌ است‌. پیران‌، از او با حرارت‌ سخن‌ می‌گویند؛ و کودکان‌ و نوجوانان‌، با اشتیاق‌، به‌ قصه‌هایی‌ که‌ از او نقل‌ می‌شود گوش‌ می‌دهند. از برج‌ و بارو، و در و دروازه‌هایش‌، پیداست‌ که‌ روزگار چندان‌ خوشی‌ را پشت‌ سر ننهاده‌ است‌. چشم‌ طمع‌ یاغیان‌، همواره‌ به‌ دنبالش‌ بوده‌؛ و خاکش‌، گاه‌ و بیگاه‌، لگد کوب‌ غارتگرانِ تفنگ‌ به‌ دوش‌، گردیده‌ است‌. کوچه‌ و پس‌ کوچه‌های‌ باریک‌ و پر پیچ‌ و خم‌ آن‌، از سواران‌ «نایب‌ حسین‌ کاشی‌» و دار و دستة‌ «علی‌ ورامینی‌» سخن‌ یاد می‌کند؛ و دندانة‌ هر برج‌ و روزنة‌ شیب‌ دار هر سنگرش‌، یاد دفاع‌ دلیرانة‌ «نایب‌ علی‌» و تفنگچیان‌ جسور بومی‌ را، زنده‌ می‌سازد. نام‌ محلی‌ آن‌ «نارُسّینَه‌» است‌ که‌ تنها بر زبان‌ اهالی‌، جاری‌ می‌شود. وِه‌ پا تاوِل‌، وِ دَسُّم‌ پینَه‌ داری‌ هیوایی‌ خاکی‌ نارُسّینَه‌ داری‌ از دیوار گلی‌ و کنگره‌ دار دورِ آبادی‌، بیش‌ از چند صد متری‌، بجا نمانده‌ است‌؛ که‌ هنوز، بر سینة‌ خود، زخم‌ گلوله‌ های‌ سواران‌ مهاجم‌ «نائب‌ حسین‌» را التیام‌ نیافته‌، حفظ‌ می‌کند. از شواهد چنین‌ پیداست‌ که‌ نخستین‌ مهاجرت‌ به‌ انارک‌ در عصر صفویه‌ صورت‌ گرفته‌ باشد .دامداران‌ و شتربانان‌ که‌ از مراتع‌ سرسبز منطقه‌ تنها در فصولی‌ از سال‌ استفاده‌ می‌ کردند برای‌ همیشه‌ در اینجا ساکن‌ شدند . این‌ سکونت‌ اختیاری‌ و در پاره‌ ای‌ از موارد اجباری‌ بود دور بودن‌ از مرکز قدرت‌ و منازعات‌ محلی‌ و منطقه‌ ای‌ راه‌ را برای‌ مهاجرت‌ کسانی‌ که‌ آرامش‌ طلب‌ بودند و سعی‌ در کنار کشیدن‌ خویش‌ از این‌ کشمکش‌ ها داشتند هموار ساخت‌ اینها حاشیه‌ کویر را بهترین‌ مامن‌ برای‌ زیستن‌ دانسته‌ به‌ آغوش‌ آن‌ پناه‌ جستند و از طریق‌ دامداری‌ و شتربانی‌ وصید و نه‌ از طریق‌ زراعت‌ که‌ به‌ هیچ‌ وجه‌ امکاناتش‌ فراهم‌ نبود به‌ گذران‌ زندگی‌ پرداختند. خانه‌ سازی‌ را از محدوده‌ چشمه‌ آب‌ شیرین‌ شروع‌ کردند و از سه‌ جهت‌ به‌ توسعه‌ آن‌ پرداختند و یک‌ جهت‌ را که‌ هموارتر بود و زیر پای‌ چشمه‌ قرار داشت‌ برای‌ احداث‌ باغ‌ و باغچه‌ ، درنظر گرفتند .برای‌ انجام‌ فرایض‌ دینی‌ خود در کنار چشمه‌ اطاقکی‌ از خشت‌ خام‌ و گل‌ بر پا داشته‌ نامش‌ را مسجد ذکریا نهادند.اما این‌ مسجد با فضای‌ محدود خود جوابگوی‌ جمعیتی‌ که‌ هر روز فزونی‌ می‌ گرفت‌ نبودبه‌ ناچار دست‌ به‌ کار تسطیح‌ زمین‌ ناهموار و صخره‌ ای‌ جانب‌ شمال‌ غرب‌ چشمه‌ شدند از معماران‌ و مهندسین‌ صاحب‌ نام‌ یاری‌ طلبیدند کوره‌ های‌ آجر پزی‌ را ددر گوشه‌ وکنار آبادی‌ به‌ کار انداختند و ساختمان‌ مسجد حاج‌ محمد رضا را آغاز کردند .از قدیمی‌ ترین‌ ماخذی‌ که‌ در باره‌ پیشینه‌ انارک‌ می‌ توان‌ نام‌ برد محراب‌ همین‌ مسجد است‌ که‌ بر روی‌ آن‌ ابیاتی‌ گچ‌ بری‌ شده‌ وجود داشت‌ و تاریخ‌ اتمام‌ مسجد را به‌ سال‌ 1181هجری‌ قمری‌ نشان‌ می‌ داد.این‌ گچ‌ بری‌ زیبا و با ارزش‌ را دست‌ تغافل‌ ابنای‌ روزگار در اوایل‌ دهه‌ 1360 خورشیدی‌ به‌ نابودی‌ کشاند و دوستداران‌ هنر و علاقمندان‌ به‌ میراث‌ ادب‌ و فرهنگ‌ گذشتگان‌ را برای‌ همیشه‌ از لذت‌ دیدار ان‌ محروم‌ کرد.

معرفی انارک از منبع دیگر :



انارک که از انار گرفته شده و انار یکی از مقدس ترین درختان است و تقدس خود را تا به امروز درمیان ایرانیان نگهداشته است و از شهرهای قدیمی است که به علت قدمت طولانی سندی از آن دردست نیست.

موقعیت جغرافیایی شهر انارک

شهر انارک به طول 53 درجه و 42 درجه شرقی از نصف النهار گرینویج و عرض 33درجه و 18دقیقه و 30 ثانیه شمالی از خط استوا قرار دارد. شهر انارک تا مرکز شهرستان 72 کیلومتر فاصله و تا مرکز استان ( اصفهان ) 220 کیلومتر می باشد. این شهر از طریق جاده ترانزیتی طریق الرضا که از شرق می گذرد به استان خراسان و از طریق راه بندرعباس که درآینده احداث خواهد شد تا استان سمنان ادامه می یابد با شمال و جنوب کشور ارتباط پیدا خواهد کرد از لحاظ تقسیمات زمین شناسی ایران جزو ایران مرکزی قرار دارد. از نظر چینه شناسی موجود در مناطق کوهستانی انارک متعلق به دوران پرکامبرین رسوبات متعلق به پرکامبرین عمدتا به رنگ سیاه و سیاه مایل به خاکستری درکل ناحیه گسترش یافته است از نظر زلزله خیزی بعلت وجود گسله های فراوان درمنطقه نشانگر حرکات شدید زمین بعد از حرکات کوهزایی بوده است ....

نام‌ محلی‌ انارک‌ «نارُسّینَه‌» است‌ که‌ تنها بر زبان‌ اهالی‌، جاری‌ می‌شود.

بنای‌ اولین‌ خشت‌ «انارک‌» را به‌ «محمد پهلوان‌» نسبت‌ می‌دهند؛ که‌ به‌ اعتبار سخنی‌ منقول‌، در زمان‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ می‌زیسته‌ است‌. نه‌ زندگیش‌ را اثری‌، و نه‌ مرگش‌ را نشانه‌ایست‌. در نسلها، تحلیل‌ رفته‌؛ و افسانه‌هایش‌، در شعاع‌ آبادی‌، سایه‌افکن‌ شده‌ است‌. پیران‌، از او با حرارت‌ سخن‌ می‌گویند؛ و کودکان‌ و نوجوانان‌، با اشتیاق‌، به‌ قصه‌هایی‌ که‌ از او نقل‌ می‌شود گوش‌ می‌دهند ....



چوپانان روستایی است در بخش شرقی استان اصفهان بین انارک، جندق و چاملک که گویش آنها با شهرهای اطراف آن متفاوت است. گویش مردم چوپانان بسیار شبیه مردمان نواحی مرکزی استان فارس و شیراز است و به همین دلیل میتوان این نظریه را پذیرفت که در زمانهای نسبتاً دور نیاکان بیشتر مردم چوپانان با منطقه فارس یکی بوده‌است.



انارک از نگاه دیگران

1- آیت ا.. صادق خلخالی درکتاب خاطرات در تبعید (نشر انتشارات راه امام، چاپ شرکت افست اسفند 59) از صفحه 6 تا 30 به شرح خاطرات خود از انارک در سال 1352 پرداخته است.



2- در سایت جدید آنلاین آمده است:

سلیمان دیگر شتر ندارد! انارک که تا همین اواخر آبادی پر رونقی بود امروز به سرعت از سکنه اش خالی می شود...



3- سینا ایرانپور انارکی در مقاله ای مو شکافانه نوشته است که :

سفری کوتاه یه شهر انارک اناری در سینه کوه، انگشت را می گذاریم وسط نقشه ایران، اینجا کویر است، اینجا آسمان آبی آبی است، اینجا انارک است....



4- در سایت ویکی‌پدیا، دانشنامه آزاد آمده است:

انارک، یکی از بخش‌های شهرستان نایین است
تاریخ به روز رسانی: 1395/05/10
تعداد بازدید: 5974
كليه حقوق اين پايگاه متعلق به استانداري استان اصفهان ميباشد.
Powered by DorsaPortal