تاریخچه بنا

تاریخ بنای اولیه شهرنایین به دوران قبل ازاسلام بازمی گردد. صحت این مدعا راعلاوه برنوشته های مورخین و جغرافیا نویسان قدیم، گویش محلی خاص مردم نایین تقویت می کند. این گویش هنوز نیز متداول و مرسوم است. با استقرار اسلام، در بیشتر شهر های ایران و ورود این آیین به نایین، شهر نایین موقعیت خود را همچون گذشته حفظ کرد. یکی از نو یسندگانی که درقرن چهارم هجری کتاب خود راتألیف کرده است نائین را شهری آباد و پرجمعیت ذکر می کند .در قرن پنجم هجری، شهر نایین مانند دیگر شهرهای نز دیکبه اصفهان مورد توجه قرارگرفت. در نیمه اول این قرن ناصر خسرو، درسفر مشهورش از نائین عبور کرد و به این شهر اشاره نمود او در سفرنامه اشدرباره اوضاع اجتماعی نایین مطلب تازه ای ارائه نکرده است. به همانگونه که یاقوت حموی نیز تنها به نقل قولی از اصطخرای اکتفا کرده است . در دوران مغول، با روی کارآمدن ایلخانان و حکومت غازان و سلطان محمد اولجایتو  که پس از تشرف به دین اسلا م به لقب خدا بنده ملقب شد در نایین نیز تحولاتی به وقوع پیوست. دردوران حکومت این دو ایلخان که با وزارت خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی مقارن است اصلاحات اساسی در اکثر شهرهای ایران به وجود آمد. در این دوران آثار مهم و با ارزشی مانند مسجد بابا عبدالله ،عمارت امامزاده سلطان سیدعلی و مناره مسجدجامع در نایین ساخته شد . در نیمه اول قرن هشتم هجری، ملک اشرف پس از شکست از شیخ ابو اسحاق این جو در شیراز و فراربه یزد، بیشتر آبادی ها و شهرها ی یزد را خراب کرد و به نایین رسید .درجنگی که در سال ۷۴۴ هجری در نایین بین او و امیر مبارزالدین از امرای آل مظفر به وقوع پیو ست ملک اشرف شکست خورد .این جنگ باعث خرابی نایین شد و خلقی عظیم کشته شدنددر اواخر قرن هشتم هجری، در روزگاری که امیر تیمور خود را برای حمله به شهرهای مرکزی ایران آماده می کرد باردیگر نایین گرفتار درگیری شاه منصور و شاه یحیی مظفری شد، تو ضیح اینکه درسال ۷۹۳ بین این دو برادرجنگی درگرفت که بیشتر روستاها و قصبات بین اصفهان و یزد و کرمان تخریب شدند. نایین نیز آسیب فراوان دید .